Một cán bộ lặng lẽ rơi nước mắt khi đọc dòng ký ức về Covid-19. Ảnh: Khương Nguyễn.

Chúng ta đều ở trong trạng thái ứng phó. Vì vậy, nếu một đại dịch mới xảy ra, không thể tiếp tục bị động như vậy. TS.BS Lê Trường Giang, Chủ tịch Hội Y tế Công cộng TP.HCM, nói tại lễ khởi động chương trình “Ký ức Covid-19” sáng 24/4.

Đại dịch Covid-19 đã diễn biến phức tạp trên toàn cầu và tại Việt Nam. Theo số liệu chính thức, Việt Nam ghi nhận hơn 600.000 ca nhiễm và hơn 20.000 người không qua khỏi, song con số thực tế có thể cao hơn. Khi dịch bùng phát, nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, rơi vào trạng thái bị động trong triển khai các biện pháp kiểm soát, với các chính sách liên tục điều chỉnh theo diễn biến nhanh chóng của dịch bệnh.

Theo bác sĩ Giang, TP.HCM từng trải qua giai đoạn chống dịch đầy khó khăn với hàng loạt biện pháp khẩn cấp như xét nghiệm, truy vết, phong tỏa, cách ly, giãn cách xã hội, tiêm vaccine, cung cấp oxy, thuốc điều trị, đảm bảo lương thực, điện nước, tổ chức cấp cứu, vận chuyển và phân tầng điều trị bệnh nhân.

Hiện cuộc sống dần trở lại bình thường, thành phố tập trung phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, Chủ tịch Hội Y tế Công cộng TP.HCM nhấn mạnh nếu không có hành động cụ thể, ký ức về đại dịch sẽ phai nhạt theo thời gian, trong khi Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cảnh báo nguy cơ xuất hiện các đại dịch mới nguy hiểm hơn. Do đó, việc nhìn lại những gì đã làm được và chưa làm được là cần thiết để rút ra bài học, xây dựng giải pháp ứng phó chủ động, hiệu quả hơn trong tương lai.

Chương trình hướng đến việc tập hợp lực lượng gồm các đơn vị chuyên môn, nhà khoa học và chuyên gia để cùng phân tích, tham mưu cho lãnh đạo thành phố. Hội Y tế Công cộng TP.HCM đóng vai trò khởi xướng và kết nối, không trực tiếp triển khai, các hoạt động sẽ do từng đơn vị chủ động thực hiện.

Đài tưởng niệm nạn nhân Covid-19 đặt tại Công viên số 1 Lý Thái Tổ (phường Vườn Lài, TP.HCM). Ảnh: Linh Huỳnh.

Sau đại dịch, TP.HCM đã triển khai nhiều hoạt động rút kinh nghiệm như Thành ủy biên soạn tài liệu tổng kết phòng chống dịch; HĐND ban hành chính sách củng cố trạm y tế phường, xã; xây dựng mạng lưới cộng tác viên sức khỏe cộng đồng theo Nghị quyết 22/2023; nâng cao năng lực Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật TP.HCM (HCDC) nhằm sẵn sàng cho cả tình huống bình thường và khẩn cấp.

Ngoài ra, nhiều đề tài nghiên cứu khoa học liên quan Covid-19 đã được thực hiện, song chưa được tổng hợp và khai thác hiệu quả.

Trên thế giới, Viện Ký ức Covid-19 được thành lập từ năm 2020 và đang thúc đẩy kết nối quốc tế. Các chuyên gia đánh giá Việt Nam, đặc biệt là TP.HCM, có nhiều dấu ấn trong đại dịch, trong đó có công viên tưởng niệm nạn nhân Covid-19, một biểu tượng hiếm có.

Chương trình đặt ra ba mục tiêu chính gồm: thu thập và xây dựng kho dữ liệu về phòng chống Covid-19; đẩy mạnh nghiên cứu khoa học để rút ra bài học; đề xuất giải pháp và sẵn sàng hành động khi xuất hiện dịch bệnh mới.

Việc thu thập dữ liệu được đánh giá là thách thức lớn do dữ liệu phân tán tại nhiều cơ quan, đơn vị và cả trong ký ức người dân. Nếu chậm trễ, những dữ liệu quý giá này có thể mất đi theo thời gian.

Trong thời gian tới, chương trình sẽ thu thập dữ liệu từ các cơ quan, bệnh viện, doanh nghiệp và lực lượng tham gia chống dịch; xây dựng website và hạ tầng lưu trữ (với sự hỗ trợ của trường Đại học Khoa học Sức khỏe); đồng thời phân tích dữ liệu để tạo ra các sản phẩm như sách, báo cáo, trưng bày. Triển lãm về Covid-19 cũng có thể được tổ chức trong tương lai.

Song song, chương trình thúc đẩy nghiên cứu khoa học, bao gồm ứng dụng công nghệ mới trong giám sát dịch bệnh như công nghệ vệ tinh, phân tích dữ liệu môi trường.

Trong năm nay, các hoạt động trọng tâm gồm khởi động chính thức, xây dựng dự án hợp tác với Viện Ký ức Covid-19, thu thập dữ liệu, phát triển website và tổ chức hội thảo chuyên môn. Theo ban tổ chức, chương trình hướng đến ba giá trị cốt lõi “nhớ lại - suy nghĩ - hành động”, nhằm chuẩn bị tốt hơn cho các thách thức y tế trong tương lai.