Tục ngữ giống như thứ gia vị không thể thiếu trong đời sống con người, thấm vào từng suy nghĩ, hành vi, cách ứng xử thường ngày. Trong đó, không chỉ ẩn chứa quy luật tự nhiên mà còn kết tinh kinh nghiệm sống, triết lý đối nhân xử thế.
Dẫu nhiều câu ngày nay nghe có vẻ nhuốm màu mê tín song điểm xuất phát của tục ngữ vẫn là giúp người dân dễ hiểu, dễ nhớ, dễ làm theo chứ không phải những lời bóng bẩy, cao xa khiến người nghe phải ngẫm mãi mới hiểu ra.
Ở thời chưa có khoa học kỹ thuật, khi tư tưởng còn bảo thủ, con người chủ yếu dựa vào kinh nghiệm truyền đời. Trong những năm tháng nông nghiệp phát triển chậm chạp, các câu tục ngữ giản dị mà thấm thía chính là kim chỉ nam cho đời sống dân gian.
Chẳng hạn như câu “Đàn ông sợ tuổi Dậu, nữ sợ tuổi Mùi”, phản ánh sinh động quan niệm của người xưa về tầm quan trọng của 12 con giáp. Với họ, con giáp không chỉ tượng trưng cho năm sinh mà còn dự báo phần nào tính cách và vận mệnh mỗi người. Ảnh hưởng của quan niệm ấy vẫn còn đến hôm nay.
Nhiều người vẫn tin rằng phụ nữ tuổi Mùi “số khổ”, thậm chí bị gán cho nhãn “bạc mệnh”. Thời xưa, những cô gái tuổi Mùi thường bị xem là điềm gở cho hôn nhân, phải gánh định kiến nặng nề ngay từ khi mới chào đời.
Vì sao người xưa lại đặt nặng vấn đề con giáp đến vậy? Điều đó bắt nguồn từ đặc trưng của xã hội nông nghiệp. Khi “trông trời mà ăn”, gặp thiên tai, con người hầu như bất lực. Trong bối cảnh khoa học chưa phát triển, họ gửi gắm niềm tin vào các thế lực siêu nhiên. Lâu dần, những yếu tố nằm ngoài khả năng kiểm soát của con người như con giáp được khoác lên màu sắc huyền bí, được cho là định đoạt vận mệnh. Cách nghĩ ấy khác hẳn với tư duy hiện đại: con người làm chủ thiên nhiên, làm chủ cuộc đời.
Điều thú vị là văn hóa 12 con giáp gắn bó mật thiết với đặc tính của từng loài vật. Con dê hiền lành được ví với phụ nữ, nhưng vì trong thực tế, dê thường gặp nhiều trắc trở, người xưa mới gán cho nữ tuổi Mùi là “mệnh khổ”.
Ngược lại, đàn ông tuổi Rồng hay tuổi Hổ được xem là biểu tượng của sức mạnh, là điềm lành; còn tuổi Dậu lại bị coi là “xấu”, bởi gà thường gắn với hình ảnh yếu đuối, khôn vặt, trái ngược hoàn toàn với mẫu đàn ông lý tưởng xưa: mạnh mẽ, trung hậu, chính trực.
Thậm chí, nam tuổi Dậu còn bị xem là số vất vả, mà trong xã hội trọng lao tâm hơn lao lực như xưa, điều đó chẳng khác nào một lời chê bai vận mệnh.
Song nếu nhìn sâu hơn, câu “Nam sợ tuổi Dậu” lại chứa đựng lời nhắc nhở rằng người đàn ông muốn thành công phải dựa vào trí tuệ, sự học, chứ không chỉ sức lực. Bởi người xưa luôn tin rằng tri thức đổi vận, rằng những ai thành danh đều là nhờ đầu óc minh mẫn, chứ không phải cơ bắp.
Trong khi đó, quan niệm “nữ sợ tuổi Mùi” ngày nay đã dần bị phá bỏ. Nhiều phụ nữ tuổi Mùi đang sống hạnh phúc, độc lập và rạng rỡ, chứng minh rằng số phận không nằm ở tuổi tác, mà nằm ở chính lựa chọn và bản lĩnh của mình.
