Chuyên gia phong thuỷ Nguyễn Hoàng lý giải: “Tạ mộ trước hết là lễ tạ ơn các vị thần linh cai quản nghĩa trang, sau đó mới đến việc mời tổ tiên về ăn Tết. Đây là nghi lễ mang tính tri ân, không nên làm qua loa hay nhầm lẫn với các nghi thức khác”. 

Theo ông Nguyễn Hoàng, nhiều người hiện nay vẫn nhầm lẫn giữa tạ mộ và tảo mộ, trong khi hai nghi lễ này có ý nghĩa và thời điểm hoàn toàn khác nhau.

Tạ mộ được thực hiện vào cuối năm, nhằm cảm tạ thần linh và mời tổ tiên về nhà đón Tết.

Tảo mộ diễn ra vào đầu năm, thường gắn với tiết Thanh minh, mang ý nghĩa sửa sang mộ phần, hòa hợp với dương khí đầu xuân.

Như trong Truyện Kiều, Nguyễn Du từng viết: “Thanh minh trong tiết tháng ba Lễ là tảo mộ, hội là đạp thanh”

“Phân biệt rõ hai nghi lễ sẽ giúp gia chủ thực hành đúng phong tục, tránh làm sai thời điểm, sai ý nghĩa” chuyên gia Nguyễn Hoàng nhấn mạnh.

Tạ mộ cuối năm cần thực hiện thế nào cho đủ?

Để lễ tạ mộ cuối năm hay còn gọi là lễ Chạp được trọn vẹn, chuyên gia phong thuỷ Nguyễn Hoàng hướng dẫn gia chủ thực hiện theo 4 bước chính:

Trước khi đi: Bao sái bàn thờ, báo cáo thần linh

Trước ngày ra nghĩa trang, gia chủ nên thắp hương báo cáo tôn thần và gia tiên trong nhà. Nếu chưa bao sái bàn thờ thì cần thực hiện trước khi đi tạ mộ.

Bao sái bàn thờ bao gồm lau dọn không gian thờ cúng, rút tỉa chân nhang, hóa vàng mã cũ. Gia chủ cần chuẩn bị khăn sạch, rượu trắng và nước thơm; chọn ngày giờ tốt, thắp hương xin phép thần linh, tổ tiên trước khi lau dọn.

“Trong quá trình bao sái, nên nhấc bát hương ra khỏi vị trí để làm sạch triệt để. Chân nhang cần được rút tỉa gọn gàng, vừa giữ sự trang nghiêm, vừa tránh nguy cơ cháy nổ”, chuyên gia lưu ý. 

Sau khi bao sái, toàn bộ chân nhang, cành vàng lá ngọc, vàng mã của năm cũ được đem hóa. Tro có thể thả trôi sông hoặc bón vào gốc cây sạch. Cuối cùng, bát hương phải được an vị đúng vị trí cũ, tránh nhầm lẫn.

Trong gia đình nên cử người đại diện như ông bà, cha mẹ, con trưởng hoặc người trụ cột đi tạ mộ. Trường hợp phụ nữ đi lễ nên chọn ngày thanh sạch. Lễ vật mang theo chỉ cần hoa quả, hương nến, mặn ngọt tùy tâm.

Đến nghĩa trang: Tạ ơn thần linh trước, gia tiên sau

Khi đến nghĩa trang, gia chủ cần thắp hương tại miếu Thần Linh (nếu có) trước tiên. Đây thường là nơi thờ Địa Tạng Vương, Sơn Thần, Thổ Địa – những vị cai quản long mạch, âm phần và hương linh.

“Không có sự che chở của thần linh quản trang thì mộ phần khó được yên ổn. Vì vậy, việc tạ ơn các ngài là điều không thể thiếu trong lễ tạ mộ”, chuyên gia phong thuỷ Nguyễn Hoàng cho biết.

Đến mộ phần: Giữ sự cẩn trọng và thành kính

Sau khi tạ thần linh, gia chủ tiến về mộ phần gia tộc, nên đi đường lớn, tránh lối hoang vắng, ngõ tắt, nơi được cho là tà khí dễ xâm nhập.

Tại mộ, gia chủ bày lễ, thắp hương xin phép tổ tiên, tiến hành quét dọn, đắp đất, nhổ cỏ, trồng hoa. Trong quá trình này, cần giữ gọn gàng, tránh làm vương vãi và tuyệt đối không dẫm đạp lên mộ phần của gia đình khác.

Cuối lễ, gia chủ khấn mời tổ tiên nội ngoại trở về nhà thờ họ hoặc bàn thờ gia đình để con cháu tiếp tục hương khói trong những ngày Tết.

Về nhà: Mâm cơm mời tổ tiên, gắn kết gia đình

Trưa hoặc chiều cùng ngày, gia đình nên chuẩn bị mâm cơm kính mời tổ tiên giáng phó bàn thờ. Với nhiều gia đình, đây cũng là dịp làm mâm cơm tất niên, con cháu sau một năm làm ăn xa nhà lại được quây quần bên nhau, cùng chuẩn bị bánh chưng, ôn lại chuyện cũ, giữ gìn nếp nhà.

“Tạ mộ không chỉ là nghi lễ tâm linh, mà còn là sợi dây kết nối các thế hệ trong gia đình, nhắc con cháu nhớ về cội nguồn”, chuyên gia phong thuỷ Nguyễn Hoàng chia sẻ.