Đáng chú ý, ở những nhóm phụ nữ có quy mô lớn hơn, các nhà nghiên cứu còn tìm thấy những đặc điểm protein liên quan đến quá trình lão hóa nhanh hơn của nhiều cơ quan và tế bào, bao gồm cả não bộ.

Hàng loạt protein thay đổi khi phụ nữ bước vào mãn kinh

Để tìm hiểu những thay đổi diễn ra trong cơ thể phụ nữ ở các giai đoạn khác nhau của quá trình mãn kinh, nhóm nghiên cứu ban đầu phân tích 80 phụ nữ từ 43-58 tuổi.

Trong số này, 30 người chưa mãn kinh, 26 người đang ở giai đoạn tiền mãn kinh - thời kỳ chuyển tiếp từ chu kỳ kinh nguyệt bình thường sang mãn kinh và 24 người đã mãn kinh.

Các nhà nghiên cứu kiểm tra 118 loại protein liên quan đến hệ thần kinh trung ương trong huyết thanh. Sau khi tính đến yếu tố tuổi tác, 16 loại protein ở phụ nữ sau mãn kinh cao hơn đáng kể so với nhóm chưa mãn kinh.

Những protein này liên quan đến nhiều quá trình quan trọng của cơ thể, từ phản ứng viêm và miễn dịch, hoạt động của tế bào thần kinh, khớp thần kinh cho đến chuyển hóa và các quá trình sinh học liên quan đến bệnh Alzheimer.

Nhóm nghiên cứu cũng kiểm tra một số dấu ấn sinh học trong máu liên quan đến Alzheimer. Sau khi tính đến tuổi, chỉ một dấu ấn tăng đáng kể ở phụ nữ sau mãn kinh, trong khi những dấu ấn còn lại không có sự khác biệt rõ rệt.

Từ 16 loại protein có sự thay đổi, các nhà khoa học xây dựng một chỉ số gọi là “điểm protein mãn kinh”. Kết quả cho thấy chỉ số này tăng dần từ nhóm chưa mãn kinh, sang tiền mãn kinh và cao nhất ở nhóm sau mãn kinh.

Điều đáng chú ý là sự thay đổi này không đơn thuần được giải thích bởi tuổi tác. Khi đưa giai đoạn mãn kinh vào phân tích, mối liên hệ giữa tuổi và điểm protein không còn có ý nghĩa thống kê. Điều này cho thấy những thay đổi về protein có mối liên hệ với giai đoạn mãn kinh rõ hơn so với việc phụ nữ chỉ lớn thêm vài tuổi.

Hormone có mối liên hệ rõ với những thay đổi về protein

Các nhà nghiên cứu tiếp tục xem xét mối liên hệ giữa những thay đổi về protein và hormone sinh sản. Sau khi tính đến tuổi, “điểm protein mãn kinh” có liên quan đến sự suy giảm estradiol và sự gia tăng hormone kích thích nang trứng (FSH), nhưng không có mối liên hệ rõ rệt với progesterone.

FSH là hormone thường tăng lên khi phụ nữ tiến gần và bước vào thời kỳ mãn kinh. Khi các nhà khoa học đưa đồng thời estradiol, FSH, progesterone và tuổi vào mô hình phân tích, chỉ FSH vẫn có mối liên hệ đáng kể với điểm protein.

Theo đó, những thay đổi về protein được phát hiện trong máu có liên quan mật thiết đến sự chuyển biến hormone trong giai đoạn mãn kinh, đặc biệt là sự thay đổi của FSH.

Để kiểm chứng kết quả, nhóm nghiên cứu tiếp tục phân tích dữ liệu của 2.814 phụ nữ từ 45-60 tuổi trong UK Biobank.

Lần này, 2.923 loại protein trong huyết tương được kiểm tra. Kết quả cho thấy 1.300 loại có sự khác biệt giữa các giai đoạn mãn kinh. Trong đó, 1.146 loại protein tăng ở phụ nữ sau mãn kinh, trong khi 154 loại giảm.

Một số thay đổi về protein được phát hiện ở nhóm 80 phụ nữ ban đầu cũng xuất hiện ở nhóm mẫu lớn hơn, củng cố thêm mối liên hệ giữa quá trình mãn kinh và những biến đổi sinh học này. Phân tích sâu hơn cho thấy ở phụ nữ sau mãn kinh, các quá trình liên quan đến viêm và dị hóa - quá trình cơ thể phân giải các chất để giải phóng năng lượng có xu hướng hoạt động mạnh hơn.

Một câu hỏi được đặt ra là liệu những thay đổi này có liên quan đến tốc độ lão hóa của các cơ quan hay không.

Dựa trên dữ liệu protein trong máu, các nhà nghiên cứu ước tính tuổi sinh lý của nhiều cơ quan và tế bào. Kết quả cho thấy phụ nữ sau mãn kinh xuất hiện nhiều đặc điểm protein liên quan đến quá trình lão hóa nhanh hơn ở các cơ quan và tế bào, trong đó có não.

Tuy nhiên đây là điểm cần được hiểu một cách thận trọng. Nghiên cứu chỉ cho thấy mối liên hệ giữa những đặc điểm protein với giai đoạn mãn kinh, chưa thể chứng minh mãn kinh trực tiếp khiến não bộ lão hóa nhanh hơn.

Có liên quan đến sức khỏe nhận thức nhiều năm sau?

Để tìm hiểu liệu những thay đổi này có liên quan đến sức khỏe lâu dài hay không, nhóm nghiên cứu tiếp tục kiểm tra “điểm protein mãn kinh” trên 4 nhóm phụ nữ lớn tuổi độc lập, với tổng cộng 11.925 người. Độ tuổi trung bình của các nhóm dao động từ 60,7-72,1 tuổi.

Kết quả cho thấy điểm protein mãn kinh cao hơn nhìn chung có liên quan đến biểu hiện lão hóa nhận thức kém hơn.

Trong nhóm dữ liệu lớn nhất từ UK Biobank, điểm số cao hơn cũng liên quan đến nguy cơ mắc chứng sa sút trí tuệ kiểu Alzheimer cao hơn về sau.

Tuy nhiên, mối liên hệ này không được ghi nhận ở tất cả các dạng sa sút trí tuệ. Nghiên cứu không tìm thấy mối liên hệ có ý nghĩa thống kê giữa điểm protein mãn kinh với sa sút trí tuệ thùy trán - thái dương, sa sút trí tuệ do mạch máu hoặc sa sút trí tuệ do mọi nguyên nhân.

Bốc hỏa, mất ngủ cũng để lại dấu vết

Nghiên cứu cũng xem xét mối liên hệ giữa các triệu chứng thường gặp trong thời kỳ mãn kinh với những thay đổi về protein.

Trong nhóm 80 phụ nữ ban đầu, tình trạng đổ mồ hôi ban đêm có liên quan đến điểm protein mãn kinh cao hơn. Trong khi đó, riêng triệu chứng bốc hỏa không có mối liên hệ đạt ý nghĩa thống kê với điểm số này.

Ở một nhóm phụ nữ lớn tuổi hơn, các nhà nghiên cứu tiếp tục phát hiện một số mối liên hệ giữa triệu chứng mãn kinh và những protein cụ thể. Bốc hỏa thường xuyên hơn có liên quan đến sự gia tăng một số protein liên quan đến tình trạng viêm. Những phụ nữ gặp nhiều vấn đề về giấc ngủ hơn cũng có mức protein BACE1 và IGF1R cao hơn.

Từ nhóm 80 phụ nữ ở độ tuổi 40-50, dữ liệu của 2.814 phụ nữ đến gần 12.000 phụ nữ lớn tuổi, nghiên cứu cho thấy mãn kinh không chỉ đi kèm sự thay đổi về hormone sinh sản. Quá trình này còn liên quan đến hàng loạt biến đổi về protein trong cơ thể, trong đó một số có liên quan đến lão hóa cơ quan và sức khỏe nhận thức về sau.

Dù vậy, các nhà khoa học nhấn mạnh những phát hiện này chủ yếu cho thấy mối liên hệ, chưa đủ để khẳng định mãn kinh là nguyên nhân trực tiếp gây lão hóa nhanh hơn ở não hay làm tăng nguy cơ mắc bệnh Alzheimer. Những kết quả này cần được tiếp tục kiểm chứng trong các nghiên cứu lớn hơn và theo dõi lâu dài hơn.