Khi chiếc điện thoại trở thành người bạn thân nhất của trẻ

Trong một quán ăn, hình ảnh đứa trẻ chăm chú nhìn vào màn hình điện thoại trong khi cha mẹ trò chuyện không còn xa lạ. Ở nhiều gia đình, điện thoại thậm chí trở thành giải pháp quen thuộc mỗi khi trẻ quấy khóc, không chịu ăn hoặc khiến người lớn khó tập trung vào công việc.

Ban đầu, chiếc điện thoại chỉ được đưa cho trẻ để xem một vài phút. Nhưng rồi thời gian sử dụng ngày càng kéo dài. Từ những video hoạt hình, trò chơi giải trí, trẻ dần bước vào thế giới của mạng xã hội, những nội dung được đề xuất liên tục và các mối quan hệ mà cha mẹ không phải lúc nào cũng biết đến.

Điều đáng lo ngại không nằm ở bản thân chiếc điện thoại mà ở việc thiết bị này đang chiếm quá nhiều thời gian và sự chú ý của trẻ.

Một đứa trẻ có thể dành hàng giờ lướt mạng nhưng lại thiếu kiên nhẫn để đọc vài trang sách. Có em dễ dàng trò chuyện với người lạ trên mạng nhưng ngại chia sẻ những chuyện buồn ở trường với cha mẹ. Không ít gia đình rơi vào tình cảnh con cái và người lớn cùng ngồi trong một căn phòng nhưng mỗi người lại chìm đắm trong thế giới riêng.

Theo số liệu được dẫn từ UNICEF, tỷ lệ trẻ em Việt Nam sử dụng Internet hằng ngày ở nhóm tuổi 12–13 và 14–15 lần lượt là 82% và 93%. Những con số này cho thấy môi trường số đã trở thành một phần quan trọng trong đời sống của trẻ em, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc trang bị kỹ năng sử dụng Internet an toàn.

Internet mang lại cơ hội học tập, kết nối và khám phá tri thức. Tuy nhiên, khi trẻ chưa đủ khả năng tự kiểm soát, những lợi ích ấy có thể đi kèm nhiều nguy cơ.

Các nền tảng số thường được thiết kế để giữ chân người dùng thông qua những nội dung được cá nhân hóa, video ngắn liên tiếp và thông báo tương tác. Với trẻ em, những người đang trong quá trình phát triển khả năng tự điều chỉnh hành vi, việc dừng lại trước những nội dung hấp dẫn đôi khi khó khăn hơn người lớn tưởng.

Hệ quả có thể là thời gian ngủ bị thu hẹp, hoạt động thể chất giảm sút, việc học bị gián đoạn và những cuộc trò chuyện trực tiếp ngày càng ít đi.

Đáng lo hơn, thế giới mạng không chỉ có những nội dung giải trí vô hại. Trẻ có thể tiếp xúc với hình ảnh bạo lực, thông tin sai lệch, những lời bình luận ác ý hoặc trở thành nạn nhân của bắt nạt trực tuyến.

Nếu một cuộc xung đột ở trường có thể tạm dừng khi tiếng trống tan học vang lên, thì bạo lực mạng lại có khả năng tiếp tục theo trẻ về nhà, xuất hiện trong từng tin nhắn, bình luận hay hình ảnh bị phát tán. Chính điều này khiến nhiều em khó tìm được cảm giác an toàn ngay cả trong không gian riêng của mình.

Cấm điện thoại liệu có đủ để bảo vệ trẻ?

Trước những nguy cơ từ môi trường số, việc quản lý điện thoại thông minh trong trường học đang trở thành chủ đề nhận được nhiều sự quan tâm.

Không khó để hiểu tâm lý của những phụ huynh mong muốn nhà trường siết chặt việc sử dụng thiết bị điện tử. Khi trẻ mang điện thoại đến lớp, nguy cơ mất tập trung, sử dụng mạng xã hội trong giờ học hoặc ghi hình, phát tán những nội dung không phù hợp đều là những vấn đề cần được tính đến.

Tuy nhiên, một quy định cấm điện thoại, dù được thực hiện nghiêm túc, cũng khó giải quyết toàn bộ vấn đề. Bởi trẻ không chỉ sử dụng điện thoại ở trường. Sau giờ học, các em trở về nhà, nơi việc quản lý thời gian sử dụng thiết bị phụ thuộc rất lớn vào thói quen sinh hoạt và cách giáo dục của gia đình.

Nếu điện thoại bị thu lại trong lớp nhưng trẻ tiếp tục dành nhiều giờ trước màn hình khi về nhà, những nguy cơ liên quan đến giấc ngủ, vận động và tiếp xúc nội dung độc hại vẫn còn nguyên.

Ngược lại, nếu chỉ tìm cách tách trẻ khỏi công nghệ mà không hướng dẫn kỹ năng sử dụng, các em có thể thiếu sự chuẩn bị cần thiết khi bước vào môi trường số vốn ngày càng gắn bó với học tập và cuộc sống.

Điều cần thiết là một cách tiếp cận phù hợp với từng độ tuổi. Trẻ nhỏ cần được ưu tiên những trải nghiệm trực tiếp, hoạt động vận động và tương tác với người thân. Với học sinh lớn hơn, bên cạnh giới hạn sử dụng thiết bị, việc giáo dục kỹ năng nhận diện thông tin sai lệch, bảo vệ dữ liệu cá nhân và ứng xử văn minh trên mạng cũng quan trọng không kém.

Quản lý điện thoại vì thế không nên chỉ được hiểu là thu giữ một thiết bị, mà còn là tạo dựng môi trường để trẻ biết sử dụng công nghệ có trách nhiệm.

Muốn con rời màn hình, cha mẹ cũng phải thay đổi

Một thực tế đáng suy nghĩ là nhiều người lớn lo lắng khi thấy con nghiện điện thoại, nhưng chính họ cũng khó rời mắt khỏi thiết bị này.

Trong bữa cơm, cha mẹ vừa ăn vừa trả lời tin nhắn. Khi đưa con đi chơi, người lớn tranh thủ lướt mạng xã hội. Ngay cả những khoảng thời gian đáng lẽ dành cho gia đình, chiếc điện thoại vẫn thường xuyên xuất hiện.

Trẻ em học từ những gì chúng nhìn thấy. Sẽ rất khó thuyết phục một đứa trẻ đặt điện thoại xuống nếu cha mẹ vẫn liên tục sử dụng thiết bị trước mặt con.

Không ít phụ huynh lựa chọn cách thu điện thoại, cắt Internet hoặc đặt ra những hình phạt nghiêm khắc khi con sử dụng quá thời gian quy định. Những biện pháp này có thể cần thiết trong một số tình huống, nhưng nếu thiếu sự giải thích và đồng hành, chúng dễ biến thành cuộc đối đầu giữa cha mẹ và con cái.

Điều trẻ cần không chỉ là một giới hạn về thời gian, mà còn là những hoạt động đủ hấp dẫn để thay thế màn hình.

Đó có thể là một buổi chiều cùng cha mẹ đạp xe, một trận bóng với bạn bè, những cuốn sách được đọc trước giờ ngủ hay đơn giản là bữa cơm mà cả gia đình thực sự lắng nghe nhau.

Khi cuộc sống bên ngoài màn hình có đủ niềm vui và sự kết nối, trẻ sẽ có thêm lý do để chủ động rời xa điện thoại.

Đặc biệt, cha mẹ cần tạo dựng sự tin tưởng để con sẵn sàng chia sẻ khi gặp những trải nghiệm tiêu cực trên mạng. Một đứa trẻ bị bắt nạt trực tuyến có thể không dám nói ra nếu lo sợ phản ứng đầu tiên của người lớn là trách mắng hoặc tịch thu điện thoại.

Thay vì chỉ hỏi con đã sử dụng điện thoại bao lâu, đôi khi cha mẹ cần quan tâm nhiều hơn đến việc con đã xem những gì, trò chuyện với ai và cảm thấy thế nào sau những giờ trực tuyến.

Giành lại tuổi thơ không có nghĩa là quay lưng với công nghệ

Ngày 5/8/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 31/CT-TTg về thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm năm học 2026–2027. Trong đó, Bộ Công an được giao xây dựng phương án quản lý việc sử dụng điện thoại thông minh, mạng xã hội trong trường học phù hợp với từng cấp học, nhằm hạn chế rủi ro, ngăn chặn bạo lực học đường từ mạng xã hội và kiểm soát nội dung độc hại.

Tiếp đó, tại Nghị quyết số 353/NQ-CP ngày 6/11/2026, Chính phủ giao Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì, phối hợp với các cơ quan, địa phương xây dựng, trình ban hành đề án tổng thể về quản lý việc sử dụng điện thoại thông minh, mạng xã hội tại các cơ sở giáo dục.

Những động thái này cho thấy việc quản lý thiết bị số đối với học sinh đang được xem xét ở cấp độ chính sách, thay vì chỉ phụ thuộc vào quy định riêng của từng trường.

Tuy nhiên, để những giải pháp ấy phát huy hiệu quả, việc hạn chế điện thoại cần đi cùng với tăng cường hoạt động thể chất, trải nghiệm thực tế, giáo dục kỹ năng số và hỗ trợ tâm lý học đường.

Nhà trường có thể quy định thời điểm, phạm vi sử dụng thiết bị phù hợp với từng lứa tuổi. Gia đình có thể xây dựng những khoảng thời gian không điện thoại, thống nhất nguyên tắc sử dụng mạng và đồng hành cùng trẻ trong quá trình tiếp cận công nghệ.

Quan trọng hơn, người lớn cần hiểu rằng trẻ em hôm nay không thể lớn lên hoàn toàn tách biệt với Internet. Các em vẫn cần công nghệ để học tập, sáng tạo, giao tiếp và chuẩn bị cho tương lai.

Vì thế, mục tiêu cuối cùng không phải là tạo ra một thế hệ không sử dụng điện thoại, mà là một thế hệ đủ hiểu biết và bản lĩnh để không bị điện thoại chi phối.

Có lẽ, điều đáng sợ nhất không phải là trẻ dành bao nhiêu giờ trước màn hình, mà là trong những giờ ấy, các em đã bỏ lỡ bao nhiêu điều đáng quý của tuổi thơ. Giành lại những đứa trẻ từ màn hình điện thoại không đơn thuần là lấy đi một thiết bị khỏi tay con. Đó là hành trình đưa trẻ trở về với những kết nối thật, những cảm xúc thật và một tuổi thơ được lớn lên trọn vẹn trong sự quan tâm của gia đình.