Ngay từ giai đoạn thừa cân, nhiều người đã có nguy cơ cao rơi vào tiền đái tháo đường. Thừa cân chính là dấu hiệu cảnh báo sớm của cơ thể cho thấy rối loạn chuyển hóa đang hình thành.
Vì vậy, kiểm soát cân nặng từ sớm đóng vai trò then chốt trong phòng ngừa và điều trị tiểu đường.
Tiêu chuẩn phân loại chỉ số BMI (BMI = Cân nặng [kg]/Chiều cao [m]²) ban hành năm 2000, phù hợp với đặc điểm các nước châu Á cụ thể như sau:
- Bình thường: BMI = 18,5-22,9
- Thừa cân (Tăng cân/Nguy cơ): BMI ≥ 23-24,9
- Béo phì độ 1: BMI 25-29,9
- Béo phì độ 2: BMI ≥ 30
Như vậy, khi chỉ số BMI đạt từ 23-24,9, bạn chính thức nằm trong nhóm thừa cân. Đây là tín hiệu rõ ràng rằng nguy cơ mắc bệnh tiểu đường và các rối loạn chuyển hóa đã ở ngay ngưỡng cửa, đòi hỏi sự can thiệp lối sống kịp thời.
Mối nguy hiểm của thừa cân và tiểu đường bắt nguồn từ hai cơ chế sinh lý chính:
1. Mất cân bằng năng lượng và tích lũy mỡ thừa theo nguyên tắc cơ bản: Cân nặng được duy trì do cân bằng năng lượng (Năng lượng hấp thu = Năng lượng tiêu hao). Tuy nhiên, khi năng lượng hấp thu từ thức ăn lớn hơn năng lượng tiêu hao, cơ thể buộc phải tích lũy mỡ. Khối lượng mỡ dư thừa này chính là điểm khởi đầu cho rối loạn chuyển hóa.
2. Tăng kháng insulin sớm (nguy cơ tiền tiểu đường): Mô mỡ dư thừa (đặc biệt là mỡ nội tạng) không chỉ đơn thuần là kho dự trữ. Ngay cả khi chưa đạt đến mức béo phì rõ rệt, nó đã bắt đầu gây rối loạn chuyển hóa nghiêm trọng, làm giảm độ nhạy của tế bào đối với insulin (gọi là kháng insulin). Để cố gắng hạ đường huyết, tuyến tụy phải hoạt động quá sức để tiết ra nhiều insulin hơn (cường insulin), nhanh chóng dẫn đến tình trạng tiền tiểu đường.
Giải pháp dinh dưỡng và mục tiêu cân nặng cho người thừa cân
- Mục tiêu cân nặng lý tưởng: Cân nặng hợp lý = [Chiều cao (m)]² x 22.
- Chế độ ăn giảm calo: Khi ở trạng thái thừa cân, bạn cần giảm năng lượng khẩu phần ăn dần dần (250-500 kcal/ngày) kết hợp với tăng cường hoạt động thể lực để cân bằng năng lượng.
- Chất béo: Nên hạn chế mỡ chứa nhiều axit béo bão hòa (mỡ thịt lợn, bơ, lòng đỏ trứng) và ăn uống có kiểm soát axit béo không bão hòa (dầu đậu nành, dầu ô liu, mỡ cá).
Việc duy trì cân nặng ổn định với chỉ số BMI lý tưởng không chỉ là mục tiêu thẩm mỹ, mà còn là chiến lược phòng ngừa và kiểm soát bệnh tiểu đường hiệu quả nhất theo khuyến nghị y khoa.
Người dân nên chủ động thăm khám khi chỉ số BMI từ 23 trở lên để được đánh giá nguy cơ và hướng dẫn điều chỉnh lối sống kịp thời.
