Sốt là triệu chứng phổ biến ở trẻ nhỏ, thường khiến phụ huynh mất ăn mất ngủ và cuống quýt tìm cách hạ nhiệt cho con bằng mọi giá.

Tuy nhiên, tâm lý sốt ruột, tự ý tăng liều hoặc rút ngắn khoảng cách dùng thuốc đã đẩy không ít bệnh nhi vào tình trạng nặng hơn vì ngộ độc paracetamol, thậm chí tổn thương gan nghiêm trọng.

Nhiều ca cấp cứu vì ngộ độc thuốc hạ sốt

Bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Minh Tiến, Phó giám đốc Bệnh viện Nhi đồng Thành phố (TP.HCM), cho biết đơn vị vừa điều trị thành công cho bệnh nhi N.T.T. (4,5 tuổi, nặng 17 kg, ngụ xã Khánh Hưng, tỉnh Tây Ninh) bị ngộ độc paracetamol rất nặng.

Trước đó, bé T. sốt liên tục trong 3 ngày, kèm đau bụng, nôn ói. Gia đình tự mua thuốc điều trị tại nhà, trong đó có paracetamol hàm lượng 325 mg. Do thấy con sốt cao kéo dài, cứ khoảng 3 giờ, người nhà lại cho bé uống một lần, lặp lại liên tục. Tổng lượng paracetamol nạp vào cơ thể trẻ ước tính lên tới 210 mg/kg, cao gấp nhiều lần ngưỡng an toàn.

Khi chuyển viện cấp cứu, bé T. đã rơi vào trạng thái lơ mơ, ngủ gà, độ bão hòa oxy trong máu (SpO2) giảm còn 90-91%, xuất hiện triệu chứng vàng da, vàng mắt. Kết quả xét nghiệm ghi nhận tổn thương gan nghiêm trọng: men gan tăng vọt hàng nghìn đơn vị, bilirubin tăng cao, rối loạn đông máu nặng và nồng độ amoniac trong máu tăng.

Bệnh nhi phải thở máy vì suy hô hấp. Ảnh: BVCC.

Bệnh nhi được chẩn đoán ngộ độc paracetamol gây suy gan cấp, theo dõi nhiễm trùng huyết. Sau hơn 2 tuần giành giật sự sống, bé T. mới tỉnh táo, chức năng gan trở về bình thường và được rút máy thở.

Trường hợp của bé T. không phải duy nhất. Trước đó, Bệnh viện Nhi đồng Đồng Nai cũng tiếp nhận cấp cứu bé T.T.N. (34 tháng tuổi, ngụ phường Trảng Dài, tỉnh Đồng Nai) trong tình trạng lơ mơ, hôn mê gan do ngộ độc paracetamol.

Bác sĩ Phạm Thị Kiều Trang, Phụ trách khoa Hồi sức tích cực - Chống độc, Bệnh viện Nhi đồng Đồng Nai, cho biết bé N. sốt đến ngày thứ 5 kèm ho, sổ mũi. Trước khi nhập viện 2 ngày, thấy con chưa hạ nhiệt, người nhà đã tăng liều và tần suất uống paracetamol.

Khi đo tổng liều tích lũy của bệnh nhi, các bác sĩ bàng hoàng ghi nhận con số lên tới 325 mg/kg, trong khi ngưỡng 150 mg/kg đã đủ gây độc cấp tính. Các bác sĩ buộc phải lập tức tiến hành thay huyết tương và lọc máu cấp cứu để bảo toàn tính mạng cho bé.

Nguyên tắc dùng paracetamol an toàn cho trẻ

Cả hai ca bệnh trên là lời cảnh báo khẩn thiết đến các bậc phụ huynh về thói quen lạm dụng thuốc hạ sốt khi chăm con ốm. Theo bác sĩ Tiến, paracetamol là thuốc không kê đơn phổ biến, nhưng nếu dùng sai quy cách, độc tính của thuốc sẽ hủy hoại tế bào gan một cách nhanh chóng.

Để tránh những rủi ro đáng tiếc, phụ huynh cần đặc biệt tuân thủ các nguyên tắc an toàn

• Tính liều theo cân nặng: Liều paracetamol chuẩn cho trẻ em là 10-15 mg/kg/lần, tuyệt đối không ước lượng theo lứa tuổi hoặc cảm quan.
• Đảm bảo khoảng cách giữa các lần uống: Mỗi lần uống thuốc phải cách nhau ít nhất 4-6 giờ. Tối đa không uống quá 4 lần/ngày và tổng liều trong 24 giờ không vượt quá 60 mg/kg.
• Chỉ dùng thuốc khi cần thiết: Chỉ nên cho trẻ dùng paracetamol khi nhiệt độ đo được từ 38,5 độ C trở lên.
• Kiểm tra thành phần thuốc đi kèm: Nhiều loại thuốc siro ho, cảm cúm tổng hợp cũng chứa sẵn paracetamol. Việc kết hợp nhiều loại thuốc cùng lúc mà không đọc kỹ thành phần rất dễ dẫn đến quá liều tích lũy.

Bác sĩ Tiến cho hay ngoài dùng thuốc đúng chỉ định, khi trẻ sốt, cha mẹ nên cho con mặc quần áo mỏng nhẹ, chất liệu thoáng mát, nghỉ ngơi ở nơi thông thoáng và bổ sung đầy đủ nước hoặc dung dịch oresol.

Nhiệt độ cơ thể cần thời gian để hạ dần, phụ huynh không nên quá nôn nóng mà tự ý tăng liều hay dồn các lần uống sát nhau.

Khi trẻ sốt kéo dài trên 24-48 giờ, hoặc xuất hiện các dấu hiệu nguy hiểm như lừ đừ, nôn ói nhiều, co giật, khó thở, gia đình cần đưa trẻ đến ngay các cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám, xác định chính xác nguyên nhân và điều trị kịp thời.