Những câu chuyện khiến ta phải đọc chậm lại

Lễ trao giải Cuộc thi viết “Cha và con gái” lần thứ 4 năm 2026 do Tạp chí Gia đình Việt Nam tổ chức với chủ đề "Hai thế hệ một tình yêu" sẽ chính thức diễn ra ngày 29/9/2026 tại Trường Đại học Hà Nội.

Ở mùa giải thứ tư, nhà thơ Hồng Thanh Quang tiếp tục đảm nhiệm vai trò Trưởng Ban giám khảo. Điều khiến ông cảm thấy đặc biệt ấn tượng không chỉ là số lượng bài viết được gửi về mà còn là những vùng đất và những cảnh đời mà các câu chuyện đã đi qua.

Từ Hà Nội, các tỉnh miền Bắc đến miền Nam, Tây Nam Bộ, vùng cao và cả những người đang sống xa Tổ quốc, những câu chuyện về cha và con gái tiếp tục tìm đến cuộc thi. Mỗi câu chuyện là một gia đình; mỗi gia đình lại có một cách yêu thương khác nhau.

Bốn năm đủ để ông chứng kiến sự thay đổi của cuộc thi, nhưng cũng đủ để nhận ra một điều: càng viết về cha và con gái, người ta càng phát hiện đây là một mối quan hệ có nhiều tầng cảm xúc hơn những gì có thể hình dung.

"Trong nhiều tác phẩm gửi về dự thi, có những câu chuyện rất riêng tư, những câu chuyện ít khi xảy ra với những chi tiết cực kỳ cảm động", nhà thơ Hồng Thanh Quang chia sẻ.

Có những cảnh ngộ đặc biệt đến mức Ban giám khảo phải dừng lại lâu hơn. Không phải vì câu chuyện ấy “lạ” theo nghĩa của văn chương, mà bởi đằng sau cái riêng tư đôi khi là những vấn đề rất chung của con người: sự xa cách, mất mát, tha thứ, yêu thương và nhu cầu được thấu hiểu...

Theo nhà thơ Hồng Thanh Quang, Ban giám khảo phải cùng nhau rà soát từng chi tiết, đối chiếu với tiêu chí, cân nhắc giữa những tầng ý nghĩa khác nhau trước khi quyết định tác phẩm nào sẽ được trao giải.

Bởi càng đọc các tác phẩm dự thi, họ càng nhận ra một điều: đời sống về mối quan hệ cha và con gái rộng hơn rất nhiều so với những gì Ban tổ chức có thể hình dung trước khi cuộc thi bắt đầu.

"Hoá ra cái nhìn của những người viết, cái cảnh ngộ cuộc sống thật của con người chúng ta, cái mối quan hệ giữa cha và con gái, giữa con gái và cha ấy thì nó vẫn rộng hơn là tất cả những gì mà Ban tổ chức đã dự định”, ông nói.

Khi "vàng ròng" của đời sống bước vào trang viết

Đánh giá về mùa giải năm nay, nhà thơ Hồng Thanh Quang nhận định chất lượng các bài viết lọt vào vòng chung khảo tiếp tục ghi nhận sự tiến bộ. Những người viết kể chuyện tốt hơn, biết lựa chọn chi tiết, tổ chức câu chuyện, tiết chế cảm xúc và tự biên tập bài viết.

Sự xuất hiện ngày càng nhiều của những cây bút có kinh nghiệm cũng khiến diện mạo cuộc thi thay đổi. Nhưng cùng với đó lại xuất hiện một nghịch lý: kỹ thuật viết càng tốt, câu chuyện đôi khi càng có nguy cơ mất đi sự vụng về, chân chất vốn làm nên sức lay động của nó.

Nhà thơ Hồng Thanh Quang gọi đó là lúc những thứ từng là “vàng ròng” của đời sống trở thành vật trang sức. Tuy nhiên, những chi tiết ấy nếu được trau chuốt quá mức có thể trở thành “vật trang sức”.

"Trang sức có thể rất đẹp trong con mắt thẩm mỹ nhưng đôi khi có thể đánh mất những gì tự nhiên, những cái hồn nhiên, chất phác nhất lại có thể gây xúc động hơn nữa”, ông nói.

Một câu chuyện được viết quá tròn trịa có thể đẹp hơn. Nhưng một câu nói vụng về của người cha, một ký ức thân thương của người con gái, một chi tiết tưởng như chẳng có gì đặc biệt đôi khi lại khiến người đọc nghẹn lại.

Bởi tình yêu gia đình vốn không được sinh ra từ kỹ thuật. Nó sinh ra từ đời sống. Và văn chương chỉ thật sự có sức nặng khi giữ được hơi ấm của đời sống ấy.

Theo nhà thơ Hồng Thanh Quang, sự tiến bộ về kỹ thuật viết trong mùa thi năm nay còn đến từ khả năng tự biên tập của người dự thi và cả tác động của sự phát triển khoa học, công nghệ.

Nhưng ông cũng lưu ý rằng càng làm cho một bài viết “đẹp” hơn, người viết càng phải biết giữ lại những gì tự nhiên nhất. Đôi khi, một "vết xước" trong câu chữ lại chính là nơi ánh sáng của câu chuyện lọt qua.

Khi một câu chuyện đời thường được xử lý quá kỹ về mặt kỹ thuật, những chi tiết tự nhiên, vụng về nhưng giàu cảm xúc có thể bị giảm đi.

Trong số các bài dự thi có những tác phẩm của các nhà văn, nhà báo, những cây bút chuyên nghiệp. Có những bài viết rất xúc động, chất lượng chuyên môn cao nhưng người viết lại kể về cảnh ngộ của người khác.

Ban giám khảo cuộc thi viết “Cha và con gái” 2026 họp bàn chuẩn bị cho lễ trao giải.

Nhà thơ Hồng Thanh Quang cho rằng đây có thể là điều Ban tổ chức cần suy nghĩ trong những mùa thi tới. Có thể sẽ cần một hạng mục riêng dành cho những cây bút chuyên nghiệp viết về những câu chuyện có thật của người khác.

Bởi thực tế đã cho thấy sức lay động của câu chuyện về cha và con gái không chỉ đến từ người “trong cuộc”. Nó cũng có thể đến từ một người đứng bên ngoài nhưng đủ tinh tế để lắng nghe, đủ tài năng để kể lại và đủ nhân văn để không làm tổn thương câu chuyện của người khác.

“Cuộc thi của chúng ta cũng giúp cho chúng ta thấy hơn rằng là không chỉ nên huy động những người trong cuộc tự thuật lại cảm xúc và câu chuyện của mình, mà cũng nên huy động cả những lực lượng viết chuyên nghiệp trong xã hội”, Nhà thơ Hồng Thanh Quang nói.

Cuộc thi để người ta "tự soi" vào trái tim mình

Trưởng Ban giám khảo Cuộc thi viết "Cha và con gái" cho rằng, có lẽ câu hỏi quan trọng nhất không phải là bài viết nào sẽ đoạt giải, mà là sau khi viết xong, người viết đã thay đổi điều gì.

Bởi khi ngồi xuống để viết về cha, người con gái không chỉ kể một câu chuyện. Cô ấy phải nhớ: một khuôn mặt, một giọng nói, một lần cãi nhau, một buổi chiều cha đứng đợi trước cổng, một món đồ chơi tự làm, một bữa cơm nấu vụng về, một lần cha không nói gì nhưng vẫn âm thầm đứng phía sau.

Và khi những ký ức ấy trở lại, con người buộc phải nhìn lại mối quan hệ của mình. Những điều từng trách móc có thể trở nên dễ hiểu hơn. Những khoảng cách từng tưởng không thể hàn gắn có thể bắt đầu có một cây cầu. Những lời yêu thương chưa từng nói có thể lần đầu tiên được viết ra.

“Thực ra mỗi khi chúng ta đã viết ra được những cảm xúc ấy thì thêm một lần chúng ta lại tự nhìn nhận lại chính mối quan hệ đó và tự mình lớn lên trong chính mối quan hệ đó”, nhà thơ Hồng Thanh Quang chia sẻ.

Ông gọi quá trình ấy là một lần “tự xưng tội với chính bản thân mình”. Không phải để phán xét, mà để hiểu; không phải để trách móc, mà để thông cảm, thấu hiểu và cuối cùng là yêu thương nhiều hơn.

Đó cũng là lý do ông cho rằng thành tựu lớn nhất của cuộc thi không thuộc về một giải Nhất, giải Nhì hay giải Ba. Nó thuộc về những thay đổi rất nhỏ có thể xảy ra sau mỗi bài viết.

"Cầu nối" giữa hai thế hệ

Theo nhà thơ Hồng Thanh Quang, trong đời sống gia đình, mọi mối quan hệ đều quan trọng. Nhưng mối quan hệ giữa cha và con gái có một sự đặc biệt: đó là mối quan hệ có rất nhiều yêu thương nhưng không phải lúc nào cũng dễ dàng biểu đạt.

Những người cha thường quen với việc làm hơn là nói. Những người con gái có thể yêu cha rất nhiều nhưng cũng có những giai đoạn trong đời cảm thấy khó gần, khó chia sẻ.

Khoảng cách đôi khi không được tạo nên bởi thiếu tình yêu, mà bởi cả hai bên đều không biết bắt đầu một cuộc trò chuyện từ đâu.

Cuộc thi, theo cách đó có thể trở thành một chiếc cầu. Để người cha nói với con gái. Để con gái nói với cha. Để những điều vốn chỉ nằm trong suy nghĩ được chuyển thành câu chữ. Và để tình yêu, thay vì chỉ tồn tại trong im lặng, có một cơ hội được gọi tên.

“Nếu trong gia đình xây dựng được mối quan hệ giữa cha và con gái một cách tốt đẹp nhất ấy thì điều đó cũng có tác dụng củng cố lại toàn bộ đời sống gia đình”, ông nhận định.

Một gia đình tốt không bắt đầu từ những điều lớn lao. Nó bắt đầu từ khả năng con người có thể nói với nhau, lắng nghe nhau, tha thứ cho nhau và nói một câu yêu thương trước khi quá muộn.

Nhà thơ Hồng Thanh Quang mong muốn Cuộc thi viết “Cha và con gái” có thể tiếp tục được tổ chức trong những năm tới, nếu điều kiện cho phép. Không chỉ vì cuộc thi đã tạo ra những tác phẩm có giá trị, mà bởi xã hội vẫn cần những không gian để con người trở về với những mối quan hệ căn bản nhất của mình.

Một nơi để nhớ về cha. Một nơi để viết cho con gái. Một nơi để nói lời xin lỗi. Một nơi để kể về một tình yêu thương thầm lặng đôi khi cả đời không được gọi tên.

Có thể, sau khi đọc một bài viết, một người con sẽ gọi điện cho cha. Có thể chỉ hỏi một câu rất đơn giản: “Cha ăn cơm chưa?”. Có thể người cha ở đầu dây bên kia cũng chẳng biết nói gì. Nhưng cuộc trò chuyện đã bắt đầu.

Và đôi khi, giá trị lớn nhất của một câu chuyện không nằm ở việc nó được viết hay đến đâu, mà ở việc nó khiến một người nào đó muốn bước về phía một người khác.

Bốn mùa Cuộc thi viết "Cha và con gái" đã qua, có thể được nhìn như bốn mùa của những cuộc trở về: trở về với ký ức, trở về với gia đình, trở về với người cha và sau cùng, trở về với chính mình.