Nhiều người bị chó cắn nhưng không tiêm vaccine dại. Ảnh: Times of India.

Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật TP.HCM (HCDC) cho biết thành phố ghi nhận 5 trường hợp không qua khỏi do bệnh dại trong 6 tháng đầu năm. Các ca bệnh phân bố tại xã Long Hải (3 trường hợp), xã Củ Chi (1 trường hợp) và xã Hòa Hiệp (1 trường hợp).

Theo HCDC, phân tích các trường hợp không qua khỏi cho thấy 100% nạn nhân đều không tiêm vaccine phòng dại và không sử dụng huyết thanh kháng dại sau khi bị động vật cắn hoặc cào.

Đáng chú ý, khoảng 40% trường hợp còn xử trí vết thương không đúng cách như tự lấy nọc, bôi dầu gió, đắp lá hoặc dùng thuốc nam. Những biện pháp này không có tác dụng phòng bệnh, thậm chí làm chậm việc đến cơ sở y tế, bỏ lỡ thời điểm vàng để tiêm phòng.

Dại là bệnh truyền nhiễm từ động vật sang người do virus dại gây ra, tấn công trực tiếp vào hệ thần kinh trung ương. Và một khi các triệu chứng đã xuất hiện, căn bệnh gần như không để lại cơ hội sống

Virus dại có ái lực đặc biệt với hệ thần kinh, nghĩa là nó “nhắm đích” trực tiếp vào các tế bào thần kinh. Sau khi xâm nhập qua vết cắn, vết liếm của động vật nhiễm bệnh, virus không ồ ạt tấn công ngay lập tức mà âm thầm nhân lên tại mô cơ. Giai đoạn này gần như không gây phản ứng rõ rệt từ hệ miễn dịch, tạo điều kiện để virus “ẩn mình” và chuẩn bị cho bước tiến sâu hơn vào cơ thể.

Từ vị trí ban đầu, virus di chuyển dọc theo các dây thần kinh ngoại biên để tiến về não và tủy sống. Quá trình này diễn ra theo cơ chế vận chuyển ngược trong sợi trục thần kinh. Đây là một “con đường riêng” giúp virus tránh né hệ miễn dịch trong máu. Thời gian ủ bệnh có thể kéo dài từ vài tuần đến vài tháng, thậm chí hơn một năm, khiến nhiều người chủ quan hoặc không nhận ra nguy cơ.

Sai lầm phổ biến nhất hiện nay là nhiều người chờ xem chó hoặc mèo có chết hay phát bệnh hay không rồi mới đi tiêm vaccine. Trong khi đó, virus dại có thể nhanh chóng di chuyển theo hệ thần kinh về não, đặc biệt khi vết cắn nằm ở những vị trí nguy hiểm như vùng đầu, mặt, cổ hoặc các khu vực tập trung nhiều đầu dây thần kinh như đầu ngón tay, đầu ngón chân và cơ quan sinh dục.

Khi đã đến hệ thần kinh trung ương, virus bắt đầu nhân lên nhanh chóng trong các tế bào não, gây viêm não lan tỏa và phá hủy diện rộng các neuron. Đây chính là thời điểm các triệu chứng đặc trưng như kích động, sợ nước, liệt… xuất hiện. Một khi đã bước sang giai đoạn này, bệnh tiến triển rất nhanh, dẫn đến hôn mê và không qua khỏi trong thời gian ngắn.

Ngành y tế khuyến cáo người dân tuyệt đối không tự lấy nọc, không bôi dầu gió, không đắp lá cây hay tự điều trị bằng các bài thuốc dân gian khi bị chó, mèo cắn hoặc cào.

Thay vào đó, cần ngay lập tức rửa kỹ vết thương dưới vòi nước chảy với xà phòng trong ít nhất 15 phút. Sau khi làm sạch, sát khuẩn bằng cồn y tế nồng độ 45-70 độ hoặc dung dịch povidone-iodine.

Ngay sau sơ cứu, người bị chó, mèo cắn hoặc cào cần đến cơ sở y tế gần nhất để được bác sĩ đánh giá nguy cơ, chỉ định tiêm vaccine phòng dại và huyết thanh kháng dại nếu cần. Việc xử trí càng sớm sau phơi nhiễm càng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và bảo vệ tính mạng.