Nghỉ hưu sớm từ lâu được nhiều người xem là mục tiêu đáng mong đợi. Không còn áp lực công việc, không phải chạy theo những cuộc họp, deadline hay guồng quay nơi công sở, nhiều người kỳ vọng đây sẽ là khoảng thời gian để nghỉ ngơi, chăm sóc sức khỏe và tận hưởng cuộc sống.
Tuy nhiên, một số nghiên cứu về mối liên hệ giữa nghỉ hưu và khả năng nhận thức cho thấy bức tranh không hoàn toàn đơn giản. Việc rời khỏi môi trường làm việc quá sớm có thể đi kèm với những thay đổi về hoạt động trí óc, giao tiếp xã hội và thói quen sinh hoạt, từ đó ảnh hưởng đến khả năng duy trì sự nhanh nhạy của não bộ.
Não bộ cũng cần được “vận động”
Não bộ không phải một cơ quan chỉ hoạt động khi chúng ta làm những công việc phức tạp. Những hoạt động diễn ra trong cuộc sống hằng ngày như giải quyết vấn đề, ghi nhớ thông tin, trò chuyện với người khác, lập kế hoạch, đưa ra quyết định hay học một kỹ năng mới đều là những hình thức vận động trí óc. Trong môi trường làm việc, những kích thích này xuất hiện một cách tự nhiên.
Một ngày làm việc có thể bắt đầu bằng việc lên kế hoạch, xử lý email, trao đổi với đồng nghiệp, giải quyết một vấn đề phát sinh hoặc đưa ra quyết định trong thời gian ngắn. Những hoạt động tưởng chừng rất bình thường ấy lại buộc não bộ liên tục tiếp nhận và xử lý thông tin.
Cùng với đó là các mối quan hệ xã hội. Việc gặp gỡ đồng nghiệp, giao tiếp với khách hàng, tham gia các cuộc họp hay đơn giản là trò chuyện trong giờ nghỉ đều tạo ra những tương tác mà não phải phản hồi. Khi nghỉ hưu, đặc biệt nếu không có sự chuẩn bị trước, một phần những hoạt động này có thể biến mất khá nhanh.
Lịch sinh hoạt thay đổi, số lượng các mối quan hệ xã hội giảm xuống, thời gian dành cho những hoạt động đòi hỏi suy nghĩ cũng có thể ít hơn. Nếu một người dành phần lớn thời gian cho việc nghỉ ngơi thụ động, xem tivi hoặc ít giao tiếp với bên ngoài, não bộ có thể thiếu đi những kích thích mà trước đây vốn xuất hiện thường xuyên.
Đây là lý do các chuyên gia thường nhấn mạnh đến khái niệm “sử dụng hoặc mất đi” đối với nhiều chức năng nhận thức. Não bộ cần được sử dụng và kích thích thường xuyên để duy trì khả năng hoạt động.
Nghỉ hưu có thể mang lại nhiều lợi ích khi giúp con người giảm áp lực công việc, có thêm thời gian nghỉ ngơi, chăm sóc gia đình, tập luyện thể chất hoặc theo đuổi những sở thích từng bị bỏ quên. Điều quan trọng nằm ở cách một người sống sau khi rời công việc.
Nếu nghỉ hưu đồng nghĩa với việc cắt đứt gần như toàn bộ các hoạt động xã hội, không còn mục tiêu để theo đuổi và ít sử dụng đến khả năng tư duy, những thay đổi này có thể tạo ra tác động không thuận lợi đối với sức khỏe nhận thức.
Ngược lại, một người đã nghỉ hưu nhưng vẫn duy trì đời sống năng động hoàn toàn có thể tiếp tục tạo ra những kích thích cần thiết cho não bộ.
Đó có thể là học ngoại ngữ, đọc sách, chăm sóc cây cối, chơi một loại nhạc cụ, tham gia các câu lạc bộ, đi du lịch, làm thiện nguyện hoặc đơn giản là thường xuyên gặp gỡ bạn bè, trò chuyện với người thân. Ngay cả những công việc gia đình cũng có thể trở thành hoạt động rèn luyện trí óc. Lên thực đơn, đi chợ, tính toán chi tiêu, chăm sóc cháu nhỏ hay tổ chức một chuyến đi đều đòi hỏi khả năng lập kế hoạch, ghi nhớ và xử lý thông tin.
Điều cần chuẩn bị trước khi nghỉ hưu
Một trong những thay đổi lớn nhất sau khi nghỉ hưu không phải là việc có thêm thời gian mà là mất đi một vai trò vốn đã gắn bó trong nhiều năm.
Khi còn đi làm, mỗi người có một lịch trình tương đối rõ ràng, có trách nhiệm, mục tiêu và những mối quan hệ xã hội nhất định. Sau khi nghỉ hưu, những điều này không còn được duy trì một cách tự nhiên.
Vì vậy, thay vì chỉ chuẩn bị về tài chính, sức khỏe, mỗi người cũng nên chuẩn bị cho đời sống tinh thần và xã hội sau khi nghỉ việc.
Một lịch sinh hoạt ổn định, duy trì vận động thể chất, thường xuyên giao tiếp, học hỏi điều mới và theo đuổi những sở thích cá nhân có thể giúp cuộc sống sau nghỉ hưu vẫn giữ được sự chủ động.
Đặc biệt, việc duy trì kết nối xã hội có ý nghĩa quan trọng. Một cuộc trò chuyện với bạn bè, một buổi sinh hoạt câu lạc bộ hay những lần sum họp gia đình không chỉ giúp cuộc sống bớt đơn điệu mà còn tạo thêm những tương tác cho não bộ.
Nói cách khác, nghỉ hưu không nhất thiết đồng nghĩa với “nghỉ ngơi” hoàn toàn. Một cuộc sống chậm lại nhưng vẫn có mục tiêu, có giao tiếp và có những hoạt động kích thích trí óc có thể là cách cân bằng hơn để tận hưởng tuổi già.
Bởi vậy, điều cần tránh không phải là nghỉ hưu sớm hay muộn mà là để bản thân rơi vào trạng thái thụ động kéo dài sau khi nghỉ việc. Khi cơ thể vẫn vận động, trí óc vẫn suy nghĩ và con người vẫn duy trì sự kết nối với những người xung quanh, cuộc sống sau nghỉ hưu vẫn có thể là một giai đoạn giàu trải nghiệm, chủ động và ý nghĩa.
